Kemphanen

Mijn promotieonderzoek, dat eigenlijk al begonnen was voordat ik afstudeerde, ging over een merkwaardige tweedeling onder de mannen van de kemphaan. Deze komen in het voorjaar bijeen op een vaste ontmoetingsplaats (de lek), dikwijls aan de oever van het water. Sommigen (de honkmannen) verdedigen daar een eigen plek (het honk). Anderen (de satellietmannen) laten zich als gast behandelen op het honk van een honkman. Hennen komen daar ook. Ze paren er en gaan weer weg. Ze maken een nest, broeden alleen en begeleiden hun jongen, ook in hun eentje. Bijna alle mannen zien er verschillend uit. De honkmannen zijn meestal donker gekleurd. De satellietmannen bezitten doorgaans een spierwitte kraag. De hennen zijn kleiner dan de hanen en hebben geen kraag. De honkmannen vechten soms, de satellietmannen nooit. Ze houden hun leven lang dezelfde rol.


Later toonde David Lank aan dat er erfelijke verschillen bestaan tussen de honk- en satellietmannen.

Nog later ontdekte Joop Jukema een derde type man (de
faar), groter dan een hen, maar kleiner dan honk- en satellietmannen. Faren worden behandeld als hennen door de anderen. Ze gaan samen met echte hennen naar de honken en paren daar vliegensvlug als een echte hen de honkman uitnodigt om te paren.

Ooit kwam de kemphaan in grote aantallen voor in Nederland. Inmiddels is die daar helaas verdwenen als vaste broedvogel.

Een paar jaar geleden pakte ik bij toeval het kemphanenonderzoek weer op met een analyse van de uitzonderlijke
diversiteit in het prachtkleed tussen de mannen.
English Start Nieuws Bezigheden Geschriften

Dit is de plattegrond van een lek. Ieder nummertje staat voor een honk van een honkman. De met een getrokken lijn aangegeven honken zijn kaal.